ඊශ්රායලය න්යෂ්ටික අවි ගැන කතා කරද්දී, ඉරානය ඇමරිකාවටයි ඊශ්රායලයටයි අනතුරු අඟවන්නේ ඊට වඩා ගොඩක් වෙනස්, හැබැයි මුළු ලෝකෙම ආර්ථිකය එක රැයින් විනාශ කරන්න පුළුවන් ආයුධයක් ගැනයි. ඒ තමයි "හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය" (Strait of Hormuz)!
ඉරානය සහ ඕමානය අතර තියෙන මේ කුඩා මුහුදු තීරුව වසා දැමුවොත්, ලෝකයට මොකද වෙන්නේ? ලෝක බලවතුන් පවා මේ මුහුදු තීරුව ඉස්සරහා දණනමන පුදුම සහගත කරුණු 5ක් මෙන්න
🗺️ 1. කිලෝමීටර් 33ක ලෝකයේ 'බෙල්ල' (The World's Chokepoint)
මේක නිකන්ම නිකන් මුහුදු පාරක් නෙමෙයි. සෞදි අරාබිය, කුවේට්, ඉරාකය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය (UAE) කියන ලෝකයේ දැවැන්තම තෙල් නිෂ්පාදකයින්ගේ තෙල් නැව් ලෝකෙට යන්න තියෙන "එකම" මුහුදු මාර්ගය මේකයි. මේකේ පටුම තැන කිලෝමීටර් 33ක් විතරයි. ලෝකයේ දෛනික තෙල් අවශ්යතාවයෙන් 20% කට වඩා (දවසකට බැරල් මිලියන 20ක් විතර) යන්නේ මේ පාරෙන්. මේක හරියට ලෝක ආර්ථිකයේ "බෙල්ල" වගේ. ඉරානයට පුළුවන් ඕනේම වෙලාවක මේ බෙල්ල මිරිකන්න! (මූලාශ්රය: U.S. Energy Information Administration - EIA).
🛑 2. ඉරානයේ මාරාන්තික රතු බොත්තම (Iran's Red Button)
ඉරානයට මේ පාර වහන්න ලොකු යුධ නැව් ඕනේ නැහැ. ඔවුන් ගාව තියෙන කුඩා, වේගවත් ප්රහාරක බෝට්ටු (Fast attack crafts), මුහුදු බෝම්බ (Naval mines) සහ වෙරළේ ඉඳන් විදින්න පුළුවන් මිසයිල පාවිච්චි කරලා මේ පටු මුහුදු මාර්ගය සම්පූර්ණයෙන්ම අවහිර කරන්න ඔවුන්ට පුළුවන්. එක තෙල් නැවකට ප්රහාරයක් එල්ල වුණු ගමන්, ලෝකයේ කිසිම රක්ෂණ සමාගමක් (Insurance companies) අනිත් නැව් වලට රක්ෂණය දෙන්නේ නැහැ. ඒ කියන්නේ ඉබේම තෙල් නැව් ගමනාගමනය නතර වෙනවා!
📉 3. ඇමරිකාව බියෙන් වෙවුලන්නේ ඇයි? (America's Worst Nightmare)
ඇමරිකාව ඊශ්රායලයට උදව් කළත්, ඉරානය මේ පාර වැහුවොත් ඇමරිකාවේ ආර්ථිකය සම්පූර්ණයෙන්ම කඩාගෙන වැටෙනවා. විශේෂඥයින් පවසන විදිහට හෝමුස් සන්ධිය වැහුවොත් ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් බැරලයක් ඩොලර් 150 - 200 දක්වා අහස උසට නගින්න පුළුවන්. එහෙම වුණොත් ඇමරිකාව ඇතුළේ බඩු මිල වැඩිවෙලා (Inflation), කොටස් වෙළඳපොළ කඩාගෙන වැටිලා දැවැන්ත ආර්ථික අර්බුදයක් එනවා. දේශපාලනිකව බැලුවොත්, තෙල් මිල වැඩිවුණොත් ඇමරිකාවේ පාලනය කරන ආණ්ඩුවට අනිවාර්යයෙන්ම ඊළඟ ඡන්දයෙන් ගෙදර යන්න සිද්ධ වෙනවා.
🇨🇳 4. චීනයේ හැංගුණු මැදිහත්වීම (The Chinese Chess Move)
එහෙනම් ඉරානය ඇයි මේක තාම වැහුවේ නැත්තේ? ඒකට ප්රධානම හේතුව චීනයයි! ඉරානයේ තෙල් වලින් 90% ක්ම වගේ දැන් මිලදී ගන්නේ චීනය. හෝමුස් සන්ධිය වැහුවොත් චීනයේ තෙල් සැපයුමටත් ඒකෙන් දැවැන්ත පහරක් වදිනවා. ඒ නිසා මේ කලාපයේ යුද්ධයක් එනවට චීනය කොහෙත්ම කැමති නැහැ. මේක ඇමරිකාව, චීනය සහ ඉරානය අතර දුවන දැවැන්ත භූ-දේශපාලනික චෙස් ක්රීඩාවක්! (මූලාශ්රය: Geopolitical Intelligence Reports).
🇱🇰 5. ලංකාවට වෙන දේ: ආයෙමත් 2022ට යයිද? (The Threat to Sri Lanka)
මේ මුහුදු පාර වැහුණොත් ලංකාවට ඒකෙන් එල්ල වෙන්නේ මාරාන්තික පහරක්. ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල ඩොලර් 150 පැන්නොත්, ලංකාවට ඩොලර් දීලා තෙල් ගන්න බැරි වෙනවා. ඒ කියන්නේ ආයෙමත් පෝලිම්, පැය ගණන් කරන්ට් කැපිලි සහ 2022 තිබුණු දැවැන්ත ආර්ථික කඩාවැටීම අනිවාර්යයෙන්ම ආයෙමත් එනවා. අපේ රටේ අනාගතය තීරණය වෙන්නේ අපේ පාර්ලිමේන්තුවෙන් නෙමෙයි, අරාබියේ තියෙන මේ කිලෝමීටර් 33ක මුහුදු තීරුවෙනි!
ලෝකයේ බලගතුම රටවල් පවා, මේ කුඩා මුහුදු තීරුව ඉස්සරහා අසරණ වෙලා ඉන්න හැටි ඔබ දැක්කාද? ඉරානය මේ තුරුම්පුව පාවිච්චි කරයිද?
